IJsseluiterwaarden Deventer

donderdag 7 november 2013

voorbereid door

Gerrit (tekst), Janny en Antoinette Ammerlaan

Vooraf

Vorig jaar moesten we de oktoberexcursie naar Deventer de dag tevoren afblazen vanwege schrikbarende weers- en verkeersvoorspellingen. Nu, in november, hebben we te maken met de wintertijd, zijn de werkzaamheden inmiddels dertien maanden gevorderd en staat het water al te hoog voor de toen geplande rond­wandeling door de Ossenwaard.

Daarom een geheel nieuw programma, waarbij de ochtend is gewijd aan de rond Deventer spelende activiteiten in het kader van het project Ruimte voor de Rivier, toegelicht op de westoever. We lunchen daarna samen in de binnenstad en krijgen daar vervolgens een rondleiding.

Vaak gaat men bij herinrichting van uiterwaarden deels terug naar historische situaties, bijv. door gedempte vroegere rivierarmen weer uit te graven. Bij de werkzaamheden tegenover  het stadsfront  is dat ook het geval, vandaar eerst wat historie. Zoals altijd is het grootste deel van deze wijsheid van het internet geplukt.

Deventer en de IJssel

Bij de excursie naar de Gorsselse Heide noemden we indertijd al het diepe glaciale bekken van de IJsselvallei, dat ongeveer 15000 jaar geleden is gevormd. De IJssel zelf is echter een veel jongere rivier, zeker in zijn huidige vorm waarin de Rijn een belangrijk deel van het water levert. Ten tijde van de Romeinen was hij nog op meerdere plaatsen doorwaadbaar, maar dat is inmiddels heel anders. ’s Zomers stroomt hij weliswaar rustig tussen de kribben richting Ketelmeer, maar ’s winters kunnen er flinke watermassa’s passeren en is er veel bergingscapaciteit nodig om droge voeten te houden. Deze wordt gevonden in het winterbed, waarbij de daarin aanwezige uiterwaarden of weerden dan onderlopen. Via Ruimte voor de Rivier worden momenteel de bergingsmogelijkheden  aanzienlijk vergroot.

Eén van de doorwaadbare plaatsen lag bij het huidige Deventer en daar moet al lang geleden een Saksische nederzetting zijn ontstaan. Veel weet men daarover niet, al staat wel vast dat de Engelse missionaris Lebuïnus flink heeft moeten knokken om in 768 de IJssel over te komen. Uiteindelijk mogen de Deventernaren hem echter vooral dankbaar zijn, want sinds zijn komst en het stichten van een houten kerkje groeide Deventer snel uit tot een belangrijk kerkelijk en economisch centrum en een hoofdplaats op de route tussen de latere bisdommen Utrecht en Munster. Hoewel het al in de tiende eeuw als stad wordt genoemd en muntrecht had kreeg het pas in 1123 officieel stadsrechten. Daarmee is het een van de  vijf oudste steden van ons land.

Ruim een halve eeuw later werd het ook een Hanzestad en daarmee begonnen meer dan twee  eeuwen waarin het een van de rijkste en belangrijkste steden van Nederland was. Pas in de loop van de zestiende eeuw verschoof het economisch zwaartepunt definitief naar Holland en Zeeland.

De Uiterwaarden bij Deventer

Wanneer men een stad vestigt op de oostoever van de IJssel dan is het natuurlijk zaak om op de tegenoverliggende westoever een flinke waterbergingscapaciteit te hebben, waarover men zelf zeggenschap heeft. 

Het gebied op de Veluwse IJsseloever bij Deventer maakte dan ook al in de middeleeuwen deel uit van het grondgebied van de stad. Dat bleef ook zo nadat in 1201 de hertog van Gelre de Veluwe veroverde op het bisdom Utrecht, waardoor Overijssel, Drenthe en Groningen tot “oversticht” werden. En ook nu nog ligt tegenover Deventer het enige stukje Overijssel dat niet “over de IJssel” ligt.

Het westelijke grondgebied van Deventer werd rond 1356 het eiland Oert genoemd. Het lag tussen twee stromen van de IJssel. Het was deels het domein van vissers die op “De Worp” hun netten uitwierpen en verder werd de grond verpacht.

Voor de voedselvoorziening van de stad zelf was het gebied niet nodig, want die vond plaats aan de oost- en zuidzijde. Toen echter de tachtigjarige oorlog uitbrak en Deventer een vestingstad moest worden, omringd door muren en grachten, moest een deel van deze gronden daarvoor wijken. Als compensatie werden toen aan de overzijde van de IJssel in De Hoven tuinderijen gesticht en werd de rest: de Bolwerksweiden, het Stadsland en de Ossenwaard, gebruikt als meent voor het vee van de “Grootburgers”.

De Ossenwaard is rond 1990 in eigendom gegeven aan de Stichting IJssellandschap, t.b.v. natuurontwikkeling en waterberging. Deze zijn voortvarend uitgevoerd en het is nu een aardig natuurgebied met zowel botanisch (gele Engelse alant, moerasvergeetmijnietje, kruisdistel, zwanebloem) als ornithologisch (porseleinhoen, kwartelkoning) leuke dingen voor de mensen. Rond deze tijd zijn er veel eenden- en ganzensoorten en (op de strandjes en kribben aan de IJssel) groepen plevieren.

Nu worden op deze oever de Bolwerksweiden en het Stadsland aangepakt.  Bovendien  wordt een flink deel van de Ossenwaard verder uitgegraven voor waterberging.. Het hele project moet in 2015 zijn afgerond.

Ossenwaard

Programma (globale tijden)

10.00  uur    koffie met koek in het IJsselhotel, Worp 2, 7419 AD Deventer.

We zullen van daaruit worden begeleid door Hans Kars van het Waterschap Groot Salland, dat eindverantwoordelijk is voor het hele project. We gaan  daarbij naar de Ossenwaard, waar we vanaf de dijk en/of spoorbrug  de geplande werkzaamheden goed kunnen overzien. Daarbij is er ook gelegenheid om wat rond te struinen in de Ossenwaard.

12.30            Lopend over de spoorbrug of met het pontje naar Grand Café Dikke
                     van Dale, Nieuwe Markt 12, 7411 PC Deventer. Gezamenlijke lunch  

14.30            Rondleiding door de historische binnenstad door Dirk Brugman.  

16.30            Einde wandeling.

Algemeen

·       Laarzen zijn niet nodig, maar zorg wel voor stevige schoenen;

·       Neem je museumkaart mee;

·       Dikke van Dale ligt tussen de aanlegsteiger van het pontje en de voet van de Lebuinustoren. Steek aan het eind van de steiger bij het stoplicht over, loop tien meter naar links en sla dan rechtsaf. Je ziet  dan rechts al meteen de groenwit gestreepte luifel van het restaurant;

·       Dikke van Dale heeft een uitgebreide lunchkaart met soepen, andere voor­gerechten, salades en plates. (Zie voor de kaart www.dikkevandale.nl ). Vooraf een keuze maken is niet nodig; wel moet ik het aantal eters opgeven.

·       Bij de routebeschrijvingen zijn we ervan uitgegaan dat we op de Worp kunnen parkeren. Dat lukte ons tot nu toe altijd, maar dinsdag jl. stond het om 12 uur vol. Ik neem aan dat dit eenmalig was, vanwege de Herfstvakantie en het prachtige weer. Mocht er 7 november weer geen plaats zijn, rij dan terug tot de rotonde en rij vervolgens rechtsaf langs de dijk. Neem de eerste de beste parkeerhaven, klim via een van de trappen over de dijk en loop door het park naar het IJsselhotel. 

Opgeven     Uiterlijk 1 november bij Gerrit 

g.h.vonkeman@kpnplanet.nl of 06 54658340

Routes           

Naar het IJsselhotel

Het gemakkelijkste is om uiteindelijk terecht komen op de A1 en daar de laatste afrit aan de westzijde van de IJssel te nemen, t.w. Twello-Wilp.

Komend uit het westen rijdt men vervolgens naar Wilp. Sla in het dorp linksaf en blijf verder de IJsseldijk volgen in noordelijke richting. Men komt dan na enkele kilometers uit bij een stoplicht en steekt daar recht over. Blijf ook daarna rechtdoor rijden, tot men na enkele rotondes de opening in de winterdijk passeert. Parkeer de auto zodra de plaatsen schaarser worden en loop verder tot je links het IJsselhotel ziet liggen.

Komend uit het oosten kiest men op de afrit richting Twello. In dit dorp slaat men (na het passeren van de overweg) op de rotonde rechtsaf en blijft verder rechtdoor rijden. Na het opnieuw passeren van de spoorlijn (nu via een onderdoorgang) kom je bij een stoplicht (met links daarachter een SHELL station). Sla bij het stoplicht linksaf en  blijf daarna rechtdoor rijden, tot men na enkele rotondes de opening in de winterdijk passeert. Parkeer de auto zodra de plaatsen schaarser worden en loop verder tot je links het IJsselhotel ziet liggen.

Per trein Staand voor het station met het gezicht naar de stad ziet men links een hoog gebouw: Leeuwenbrug. Loop daar voorlangs (rechts) de Keizerstraat in en blijf die volgen tot de V&D. Ga daar rechts de Korte Bisschopsstraat in. Neem bij de Hema linksaf de Lange Bisschopsstraat en loop die helemaal uit tot het Grote Kerkhof. Loop langs de kerk en dan voorlangs de toren tot je bij Dikke van Dale linksaf kunt. Je komt daarna uit bij de steiger van het pontje en ziet aan de overkant het IJsselhotel.

Reken voor de wandeling ongeveer 25 minuten.