Excursie Buurserzand en Haaksbergerveen

dinsdag 20 augustus 2013

voorbereid door Betty

Elf jaar geleden was de excursieclub ook in het Buurserzand van Natuurmonumenten. Maar sindsdien is er veel gebeurd: beheermaatregelen om droogte te bestrijden en verbossing tegen te gaan. Natuurontwikkeling op aangekochte aangrenzende landbouwgronden. Natura 2000 maatregelen, enzovoorts. Redenen genoeg om er weer eens te gaan kijken.

Dit wordt gecombineerd met een bezoek met rondleiding door het nabijgelegen Haaksbergerveen van Staatsbosbeheer.

Jeneverbessen

Landschap

De ontwikkeling van het huidige landschap langs onze oostgrens in Twente begon tijdens de twee laatste ijstijden. In de een na laatste werden stuwwallen gevormd als zij- en eindmorenen van de gletsjers. Die zijn bij Haaksbergen niet meer zichtbaar. Na de laatste ijstijd is het land bedekt met stuifzand, dat het huidige profiel in grote lijnen heeft bepaald. Op de lage plekken stagneerde water en ontstond hoogveen door de groei van soorten Veenmos. Dit leidde tot de uitgestrekte, wat wij nu noemen voormalige ‘grenslandhoogvenen’. Niet toevallig werd een groot deel van onze grens bepaald door die venen, waar geen mens, en zeker geen leger doorheen kon. Nog 100 jaar geleden waren die venen levend en uitgestrekt. Nu zijn ze merendeels ontgonnen. Aan Nederlandse zijde is een aantal stukken gered en bestemd als natuurgebied. Maar ze liggen als eilanden in het cultuurlandschap, en om als venen te overleven liggen ze vooralsnog aan het waterinfuus. De eisen die de landbouw stelt aan waterpeilen, en de kwaliteit van regen- en oppervlaktewater zijn nog lang niet wat een hoogveen nodig heeft.

We kennen in deze reeks, Bargerveen, Aamsveen, Witteveen, Haaksbergerveen, en Korenburgerveen.

Het Buurserzand is wel grotendeels vochtig , maar niet zo nat dat er zich hoogveen kon ontwikkelen. Wel is er vochtige heide waar Dophei dominant is. Daarin liggen ook vennen die niet leeglopen door ondoordringbare lagen. Door de tegenwoordig nog steeds zure regen en sinds kort het bezoek van ganzen aan deze gebieden, baart de eens heel bijzondere waterflora hier nog steeds zorgen. De droge stukken heide worden gedomineerd door struikheide en jeneverbes.

Het Haaksbergerveen bestaat wel voor een groot deel uit hoogveen.    

Geschiedenis

Het hoogveen werd hier, zoals op veel plaatsen elders, niet afgegraven, al zal er voor eigen gebruik wel een turfje gestoken zijn. De afstand tot de grote bewoningskernen was te groot. De Duitsers ontginnen hun venen de laatste eeuw wel op grote schaal, maar nu t.b.v. turfstrooisel.

Economisch waren deze gebieden lang van weinig waarde. De heide werd gebruikt vanuit de dorpen als graasgebied en om plaggen voor de stal te steken. In het begin van de 20^e eeuw ontwikkelde zich in Twente de textielindustrie. De “textielbaronnen”die de fabrieken runden werden rijk, en wilden daarnaar leven. Het Buurserzand en het nabije Witteveen kwamen in handen van de familie van Heeck (van het bekende Schuttersveld ribfluweel) die ze als jachtgebied exploiteerde. Dit was het behoud van deze gebieden, het behoedde ze voor ontginning tot landbouwgrond. Toen het slechter ging in de textiel werd het Buurserzand (al in 1927) verkocht aan Natuurmonumenten. Het Witteveen volgde later.

Buurserzand

Toen de landbouw zijn waterpeilen drastisch wilde verlagen vanaf de 60er jaren kwamen dit soort gebieden in de gevarenzone.

De peilen van de aangrenzende cultuurgebieden draineerden het natuurgebied ernstig. De gevechten hierover zijn nog niet ten einde en zullen zeker onderwerp zijn op deze dag.

Beheer

Zoals bekend zijn heidevelden geen pure natuur, maar extensief beheerde vormen van landbouwgebied. Doe je er niets mee dan wordt het bos. Dus begrazen en af en toe plaggen is een must. Door de zure regen kwam uiteindelijk de dominante en gewaardeerde soort Struikheide in het gedrang. Het gras Pijpenstrootje kwam ervoor in de plaats. Dus de paarse kleur verdween  uit veel heidevelden. Om dit tegen te gaan of te herstellen is een uitgekiend beheer nodig. Gelukkig zullen wij de paarse heide, als het niet te droog is geweest, zeker zien bloeien.

Ook zijn al allerlei maatregelen genomen zijn om de waterpeilen richting gewenst niveau te brengen. Met name in het natte Haaksbergerveen speelde dat een grote rol. In 1974 al werden compartimenterende dammen aangelegd, die in 1992 nog verhoogd werden. Actieve veenvorming vindt hier gelukkig nog steeds plaats.

De inmiddels beruchte EHS had hier tot doel de gebieden uit te breiden met aan te kopen landbouwgrond die als buffer moest gaan dienen. Dat is in het Buurserzand, op één belangrijke uitzondering na, redelijk gelukt. Ook zouden Buurserzand en Haaksbergveen verbonden moeten worden door een ecologische zone. Dat is nog niet gelukt.

Het Buurserzand heeft inmiddels forse plekken met natuurontwikkeling en in de Rietschot ook percelen die juist heringericht zijn om weer kleinschalig en natuurlijk met hoog waterpeil landbouw te bedrijven.

Buurserbeek

Flora en fauna

In het Buurserzand kunnen we o.a. zien: Beenbreek, Klokjesgentiaan met misschien eieren van het gentiaanblauwtje en natuurlijk de Jeneverbessen.

In het Haaksbergerveen planten als Lavendelheide, Zonnedauw en Veenbes. Maar hier kun je ook uitkijken naar adders.

Excursie

We komen op dinsdag 20 augustus bij elkaar om 10.00 hr in het beheerskantoor/inforuimte van Natuurmonumenten aan de Stendermolenweg 9, 7481 PR Haaksbergen waar we koffie drinken. Dit kantoor ligt middenin het veld. Een beheerder van Natuurmonumenten leidt ons hier rond. Tussen de middag komen we hier weer terug en kunnen hopelijk buiten onze lunch opeten. Daarna rijden we naar het Haaksbergerveen waar de boswachter van Staatsbosbeheer het overneemt.

Eten

Aan het eind van de middag verplaatsen we ons over de weg Haaksbergen- Altstätte naar de landsgrens, waar aan de rand van het Witteveen, net in Duitsland, maar meteen heel erg Duits, het restaurant de Haarmühle ligt. Daar kunnen wij op de Tenne, (Däle = deel ) een degelijke maaltijd nuttigen. Een Duits biertje vooraf kan ook op het terras gedronken.

Wij hebben de keuze tussen: 

Vlees: Schlemmerpfanne met varkensmedaillon en varkensschnitzel. Met groenten en gebakken aardappelen.

Vis:Tilapiafillet met spinazie en rösti.

Vegetarisch: Bandnudeln met champignons, prei en brandnetelkaas overbakken.

De gerechten kosten minder dan € 15,00.

Desserts zijn ter plekke te bestellen.

Route

Tomtom  en routeplanners geven waarschijnlijk een route aan via de stad Enschede en het dorp Buurse, en vervolgens de bijna 2 km lange Stendermolenweg, van zand met diepe kuilen. Dat vindt je auto niet leuk. Maar die weg staat nog steeds als openbaar op de legger.

Zelf rijd ik altijd de, ook kortere, route via Goor, en Haaksbergen.

Vanaf de A1 richting Hengelo afslag 28 nemen naar Goor, en Haaksbergen, via Hengevelde en St Isidorushoeve.

In Haaksbergen de weg vervolgen richting Centrum. De eerste afslag links Hengelo-Beckum negeren. Bij de tweede rotonde voorbij tuincentrum Groenrijk de tweede afslag naar Hengelo en Beckum wel nemen, de Hengelose straat. Na de kromming en vlak na de tweede bushalte abri (rood ), rechtsaf de Wildenbroeksingel op. Doorrijden voorbij de spoorlijn tot een kruispunt met stoplichten en verkeersborden. Hier eerst links voorsorteren. De N18 gaat hier linksaf naar Enschede, en rechtsaf kun je naar Buurse, maar zelf ga je rechtdoor oversteken en een weggetje op,  (Shellpomp links houden). Dit is de Oude Enschedeseweg. Mocht je van de N 16 komen uit Gelderland, dan bereik je ook dit punt via de rondweg rond Haaksbergen.

3,5 km doorrijden op de Oude Enschedeseweg, overgaand in Hagmolenweg, tot een bordje in de rechterberm met P 450m. Na die 450 m volgt een NM bordje naar de parkeerplaats van het Infocentrum. Hier parkeren, en lopend de laatste 100m afleggen.

Opgeven

Bij Betty, graag voor 13 augustus, ook opgeven wat je eet:

betty.leeuwen@planet.nl of  06 - 54 29 52 38